Ik had een legging met doodshoofdjes, én een Iraanse vriend’

Trouw, 
Za. 22 Apr. 2017, Pagina 87
 

Margot Vanderstraeten (1967) is een Vlaamse schrijver en journalist. Ze schreef vier romans

 

Margot Vanderstraeten

Mazzel tov. Een werkstudente en een joods-orthodoxe familie

Atlas Contact; 320 blz. € 19,99

Sofie Cerutti

Bijles geven leek me leuk, ik was twintig, had dringend een baantje nodig. Dat ik aan de slag ging bij een joods-orthodoxe familie in Antwerpen, met heel eigen regels, opvattingen en gebruiken, daar stond ik niet bij stil. Vijf keer per week kwam ik aan huis de vier kinderen bijspijkeren, vooral de middelste twee: een dochter, Elzira, en een zoon, Jakov.

Dat is nu dertig jaar geleden. Dat zij m aannamen was eigenlijk veel vreemder. Ik wist niets over hun cultuur. Ik had kort stekeltjeshaar, een zwarte legging met doodshoofdjes en een Iraanse vriend. Ze hadden best iemand kunnen zoeken in de eigen kring, maar ze hingen toch een briefje op bij een niet-joodse school.

 

 

Elzira, met wie ik het meest intensief heb gewerkt en met wie ik nu ook het meeste contact heb, had dyspraxie. Dat is een ontwikkelingsstoornis die zich onder meer uit in motorische problemen. Daardoor was zij onzeker, wat teruggetrokken. Ik denk dat haar ouders dat niet in hun eigen gemeenschap aan de grote klok wilden hangen, en daarom iemand van buiten zochten.

Een van de eerste vooroordelen die bij mij sneuvelden: dit gezin bleek eigenlijk heel ruimdenkend. Op een gegeven moment ging Jakov met zijn klas op excursie naar Amsterdam, naar het Anne Frankhuis. Met een paar vrienden verdween hij daar stiekem en kocht condooms, die hij doorverkocht aan vrienden. Dat kwam uit, maar zijn ouders gingen er gemakkelijk mee om. Ze gniffelden er een beetje om en dat was alles.

De familie Schneider werd geleidelijk aan heel warm en liefdevol naar mij. Omdat ik veel voor hun kinderen betekende, maar ze waren ook

werkelijk geïnteresseerd in mij. Ze nodigden mij en mijn Iraanse vriend uit om samen met hen sjabbat te vieren. Het was vaak ontspannen en vrolijk.

Ik denk dat mijn verhaal mijn eigen ervaring overstijgt. De joods-orthodoxe wereld is voor buitenstaanders heel gesloten, normaal hoor of lees je er niet over. Maar ook de politieke ontwikkelingen waren aanleiding om dit boek te schrijven. Er is het toenemend antisemitisme, en zo veel onbegrip over andere culturen.

In orthodox-joodse kringen is studie heel belangrijk. In het gezin werd Frans gesproken, Nederlands, Hebreeuws, Ivriet, Jiddisch en Engels. Alle gezinsleden sprongen heel gemakkelijk heen en weer tussen die talen. Maar ook voor het reguliere schoolwerk was veel aandacht, en voor culturele en artistieke vakken.

Onze ontwikkeling is ons kapitaal, zei Jakov, die kan niemand ons ooit afnemen. Op een bepaalde manier is die goede opleiding ook een harnas, het stelt je in staat altijd op jezelf te kunnen zijn en voor jezelf te zorgen. Want uiteindelijk zullen anderen het laten afweten, dat gevoel leeft heel sterk in deze familie.

Een aantal van de kinderen is in New York gaan wonen, daar vinden zij het veel prettiger leven als orthodoxe joden. De gemeenschap is groter en maakt er meer deel uit van de maatschappij. En wat ontbreekt, is de zwaarte van de geschiedenis, die zij overal in Europa heel sterk voelen. De Tweede Wereldoorlog was natuurlijk een dieptepunt, maar het is hier door de geschiedenis heen vreselijk geweest voor Joden.

Het liefst zou ik willen dat iedereen de Schneiders leert kennen: echt, zúlke leuke mensen. Zelf zouden ze dat misschien ook wel willen, maar ze blijven het liefst onder de radar. Als we niet opvallen, denken zij, doet niemand ons iets aan.