Nieuws

Cardioloog Pedro Brugada

margotvds — Mon, 13 Feb 2012 16:44:04 +0000

'Ja, je kunt echt doodgaan aan een gebroken hart'

DeMorgen_20120211_p36_274497280.jpg

De gerenommeerde cardioloog Pedro Brugada (UZ Brussel en VUB) zegt in een interview met deze krant dat de overheid strenger moet optreden tegen al wie zichzelf ziek maakt. 'Moeten we nog blijven investeren in rokers die na een hartingreep blijven roken?' Volgens Brugada moet het maatschappelijke debat hierover aangevuurd worden. "Want wat willen we doen met de beperkte middelen die we hebben? Moeten we blijven investeren in mensen die zichzelf ziek maken? In rokers die na een hartoperatie blijven paffen? Elke sigaret is slecht voor de gezondheid. En roken verhoogt het risico op een hartinfarct. Het is de verantwoordelijkheid van de burger om dat risico al dan niet te nemen, punt uit." In de gezondheidszorg zou het moeten zijn zoals in de milieusector, vindt Brugada: "De vervuiler betaalt." De hartspecialist maakt een vergelijking tussen nicotineverslaafden en wegpiraten. "Als ik morgen tegen 250 kilometer per uur over de weg raas, betaal ík de boete, en niet de maatschappij. Maar een roker zou niet beboet worden voor de onveilige en ongezonde situatie die hij bewust veroorzaakt. Integendeel, de overheid betaalt hem terug. Wie een beetje gezond verstand heeft, moet tegen een dergelijk absurd systeem in opstand komen", vindt Brugada. "Het klinkt misschien overtrokken, maar eigenlijk staat de overheid toe dat de burgers hun gezondheid in de prak rijden en voor de herstelkosten van dat wrak nog eens hun hand ophouden. Dat is hetzelfde als tegen een jonge kerel zeggen: 'Rijd die auto maar te pletter, jongen. We betalen achteraf de herstellingen wel.'" Brugada praat behalve als cardioloog ook als ex-roker. "Ja, ik heb zelf gerookt. Helaas. Maar ik ben gestopt vanaf het moment dat duidelijk werd hoe schadelijk sigaretten zijn. Vroeger mocht er in de ziekenhuizen nog volop gerookt worden. Men wist toen niet wat men nu wel weet." Preventie is het sleutelwoord. "De overheid moet de burgers op hun verantwoordelijkheid wijzen. We moeten kinderen van twaalf jaar duidelijk maken hoe ongezond roken is. Het is bij hen dat we moeten pleiten voor een gezonde levensstijl, niet bij veertigers die al een chronische bronchitis hebben ontwikkeld." Nu regeert het je-m'en-foutisme, vindt Brugada. "En dat is fout. Je brengt je auto toch ook naar de garage voor een groot onderhoud? Waarom zou je dat met je lichaam niet doen? Waarom betaal je herstelkosten, als je die reparatie op een goedkopere manier kunt voorkomen?"

'Tako tsubo', zo heet het in het vakjargon van de wereldvermaarde cardioloog Pedro Brugada (60): sterven aan een gebroken hart. Het gebeurt. En vrouwen zijn er vatbaarder voor. Een gesprek, in de aanloop naar Valentijn, over het fascinerende orgaan dat 'hart' heet. 'Het is mijn hartenwens om een Instituut voor Ritmologie op te richten. Ik wil zoveel mogelijk uit mijn leven halen, en zoveel mogelijk teruggeven aan de maatschappij.'

Wie met Pedro Brugada over zijn vakgebied spreekt, wordt geconfronteerd met de waarheid achter het spreekwoord 'waar het hart van vol is, loopt de mond van over'. Misschien hebben zijn roots daar ook iets mee te maken. Hij is geboren in Girona, een stadje vlak boven Barcelona. Het Spaanse temperament is hij, in de ruim dertig jaar die hij inmiddels in Nederland en België werkt, niet kwijtgeraakt. Hij praat honderduit over die spier die bij een volwassen persoon vuistdik is, en die hem zodanig intrigeert dat hij er zijn hele leven aan heeft gewijd. Ook zijn twee jongere broers heeft hij met zijn passie besmet; ze werden eveneens cardioloog.
Tussen het spreken door maakt Brugada potloodtekeningen die zijn woorden illustreren. Hij zet zijn computer aan: "U moet deze dia's zien, kijk naar deze statistieken, naar deze cardiogrammen." Op zijn bureau staat een anatomisch accuraat, levensecht model van een mensenhart; Denoyer-Geppert, manufactured and handpainted in USA. Hij plaatst het plastic model meermaals tussen ons in, wijst de drie kransslagaders aan, de hartkamers, -boezems en -kleppen, en nog zo veel meer.
"Ik hou van het hart; het is een schitterend, transparant orgaan dat volkomen autogeen is; het heeft de hersenen niet nodig om te werken, het levert zijn werk geheel op zichzelf. Weet u, in wezen omhelst het hart drie technische gebieden: mechanica, loodgieterij en elektronica.
"Mechanica; daarmee doel ik op het pomp-en persmechanisme waarmee het hart het bloed door ons lichaam pompt. De loodgieterij slaat op het hele buizensysteem van aders en kransslagaders. En als ik elektriciteit of elektronica zeg, verwijs ik naar de spiercellen van het hart die samentrekken en daardoor elektriciteit genereren; het is dat elektrisch veld dat we met behulp van een ECG kunnen meten.
"Deze drie gebieden beïnvloeden elkaar de hele tijd. Als de buizen verstopt zijn, sputtert de mechaniek en hapert de elektriciteit. Schort er wat aan de spiercellen en de elektrische prikkels, dan zal de pomp protesteren. Dat samenspel boeit me mateloos."
Het is deze nooit aflatende interesse die, gekoppeld aan kennis en volharding, aan de basis lag van Brugada's ontdekking van de oorzaak van een specifieke hartritmestoornis. Een ernstige hartritmestoornis die onder meer tot onverklaarbaar flauwvallen leidt, en een plots overlijden tot gevolg kan hebben. Naar schatting zouden er ook nu nog jaarlijks tussen de 200 tot 400 Belgen aan deze aandoening overlijden; terwijl ze niet eens weten dat ze eraan lijden.
De oorzaak, die een genetische hartafwijking is en zich op het niveau van de elektriciteit situeert, werd het Brugadasyndroom genoemd, en de ontdekking ervan bezorgde Pedro Brugada en zijn broers grote internationale erkenning. Sinds deze baanbrekende ontdekking, in 1992, werden er wereldwijd talrijke levens gered.
In het Centrum van Genetica van de VUB leidt Pedro Brugada vandaag een onderzoeksteam van jonge cardiologen en 'ritmologen' uit verschillende hoeken van de wereld. In zijn praktijk in Aalst en bij consultaties in Brussel ontvangt hij jaarlijks nog gemiddeld drieduizend patiënten.

U zegt: 'Ik houd van het hart.' Maar waarom wordt 'houden van' altijd met het hart geassocieerd? Hoe komt het dat we liefde met ons hart voelen, of denken we dat alleen maar zo te voelen?
"Liefde voel je wel degelijk in het hart. Dat komt doordat de samentrekking van ons hart niet wordt aangestuurd door zenuwen vanuit de hersenen - waarmee het uiteraard nauw verbonden is. Het hart functioneert autonoom. Het is een centrum dat informatie zelfstandig verwerkt, en dat een geheel eigen zenuwstelsel heeft, met eigen neuronen die op prikkels en indrukken reageren.
"Als je sterke emoties ervaart, verandert dus je fysiologie. Je lichaam gaat anders functioneren. Je hart gaat sneller slaan, de bloeddruk gaat omhoog, de verdeling van het bloed in het lichaam verandert - je wordt bleek, of heel rood. Soms lijkt je hart in je keel te kloppen.

Bestaat een gebroken hart, medisch gezien?
"Ja, en mensen kunnen sterven aan een gebroken hart. Ik heb enkele patiënten met een gebroken hart gehad. Een postbode die tijdens een gewapende overval uit angst gewoon neerzeeg: hartinfarct door extreme stress. En onlangs nog een vrouw die door de stress, veroorzaakt door roddel en burenruzies, in een psychische toestand was beland die haar hart letterlijk niet langer aankon.
"Door enorme stress kunnen bepaalde mensen, die verder over een geheel gezond hart beschikken, aan een infarct bezwijken. Bij alle andere infarcten is de verstopping van de kransslagaders de oorzaak, maar in deze gevallen niet. Tako tsubo, heet deze aandoening in de geneeskunde, het is een Japanse term. In Japan werd dit syndroom voor het eerst ontdekt. De term tako tsubo verwijst naar een typische octopusval waarmee Japanse vissers inktvissen vangen. Een gebroken hart heeft de vorm van zo'n octupusval; het hart vervormt, de kransslagader komt in een soort kramp terecht, en het bloed kan niet meer naar behoren door het lichaam worden gestuwd. Weet u dat varkens die naar het slachthuis worden gebracht, ook aan een tako tsubo kunnen bezwijken? Ze voorvoelen het drama dat hen te wachten staat, en sommigen vallen, voor ze de slachtbank bereiken, dood neer.
"Niet elke tako tsubo is fataal. Gelukkig kun je ervan herstellen. Maar: vrouwen hebben meer kans om aan een acuut gebroken hart te lijden - of eraan te sterven - dan mannen. Vrouwen reageren namelijk anders op heftige emoties, je zou kunnen zeggen dat ze gevoeliger zijn. Er is een biologische, evolutionaire verklaring voor dit verschil met de man. Ik ga er hier niet over uitweiden, maar het heeft met het limbisch systeem in de hersenen te maken.
"Dat is niet alles. Het medisch korps vertoont nog steeds de neiging om hartklachten bij vrouwen te minimaliseren. Als een vrouw naar de arts gaat en klaagt over een druk op haar borst, wordt haar klacht anders geïnterpreteerd dan wanneer een man met diezelfde druk komt aankloppen. Men zal haar klacht sneller aan stress wijten. Men zal sneller zeggen dat ze last heeft van hyperventilatie en 'het even rustig aan moet doen'. En dat terwijl de kans reëel is dat de patiënte aan vernauwingen van de kransslagaders lijdt, want die zijn meestal de werkelijke oorzaak van een angina pectoris, de term waarmee we de druk op het hart beschrijven, het beknelde, benauwde gevoel op de borst. Deze bagatelliserende houding heeft voor de vrouw vreselijke consequenties. De realiteit is zelfs nog erger.
"Gezonde, jonge vrouwen die naar de arts gaan omdat ze hartritmestoornissen hebben, krijgen hetzelfde liedje te horen. 'Er is niets aan de hand, u bent jong, u bent gewoon overwerkt.' Met als gevolg dat deze vrouwen al te vaak kalmeerpillen voorgeschreven krijgen, naar antidepressiva worden gejaagd en soms, uiteindelijk, zelfs in de psychiatrie belanden. Terwijl ze aan hartritmestoornissen lijden, en hun aanvankelijke klachten helemaal niets met stress te maken hadden. Stress is er pas later bijgekomen. Om maar te zeggen: foutieve diagnoses kunnen gigantische consequenties hebben."

Pijn in het hart is in feite vooral een drukkend gevoel op de borst?
"Zo is dat. Mensen die echt een hartkwaal hebben, zullen zelden of nooit over stekende pijn spreken, of over een mes dat in hun hart geplant lijkt. Wie met stekende pijnen naar de cardioloog stapt - en ze zijn met velen - zal na het onderzoek waarschijnlijk te horen krijgen dat hij aan spierletsel lijdt. Bij hartpijn die echt van het hart komt, is er altijd sprake van beklemming. Het gevoel dat er een olifant op je thorax is neergeploft. Dat je geen adem meer kunt krijgen. En dat je denkt dat je bijna dood gaat.
"Maar ik wil graag nog even terugkomen op het hart van de vrouw. Dat is kleiner dan dat van een man. Ook dat heeft weer consequenties: bij een infarct is het moeilijker om de kransslagaders weer open te krijgen door het simpele feit dat ze kleiner en smaller zijn, en daardoor dus moeilijker doordringbaar. In de VS heeft men zelfs een tijd gedacht dat de vrouw bij bepaalde hartingrepen werd gediscrimineerd, omdat men vaststelde dat de resultaten van vrouwelijke patiënten minder goed waren dan bij mannelijke patiënten. Maar met discriminatie hebben deze resultaten niets te maken. Wel met de biologische realiteit.
"Er overlijden jaarlijks meer vrouwen dan mannen aan een hartinfarct. Schrijnend vind ik dat. En neen, bij een donorhart kijkt men niet naar het geslacht. Het is goed mogelijk dat een man een vrouwelijk hart ingeplant krijgt, en omgekeerd. Net zoals de leeftijd van de donor niet altijd van doorslaggevend belang is. Je kunt een vrouw van veertig zijn, en een gezond hart van een zestigjarige man geïmplanteerd krijgen. Je kunt niet wachten op het ideale hart. Die keuze heb je niet. De bloedgroep is de grootste prioriteit. Er is een nijpend gebrek aan donoren. Door de strengere snelheidscontroles vinden er, en dat valt alleen maar toe te juichen, minder fatale auto-ongelukken plaats, en zijn er dus minder hartdonoren. Vergis je ook niet. Een cardioloog is geen hartchirurg. Operaties worden door een hartchirurg uitgevoerd."

Toen u begon, dertig jaar geleden, moet uw werk er heel anders hebben uitgezien.
"Absoluut. Iemand die dertig jaar geleden een hartinfarct kreeg, werd in het ziekenhuis opgenomen en kreeg daar vooral platte rust voorgeschreven. Men behandelde de complicaties ten gevolge van de hartaanval, maar behalve dat werd er niets gedaan. Die situatie is vandaag totaal veranderd. Bij een hartinfarct is de oorzaak altijd de verstopping van de kransslagaders. Bij patiënten die met een infarct opgenomen worden, zullen we met een dun, flexibel slangetje dat we via de lies of de arm inbrengen, de vernauwde kransslagaders meteen weer openmaken. We doen dat met behulp van ballonnetjes en stents, veertjes die de ader open houden. De klonter, een mengeling van bloed en vet, is verwijderd, het bloed kan weer stuwen, en de schade wordt beperkt.
"Grote infarcten zoals die twintig jaar geleden bestonden, komen hier vandaag niet meer voor. In Europa werd de eerste defibrillator in de jaren 1990 ingeplant. En kijk waar we nu zijn. Ik kan, dankzij robotische navigatie, op afstand een hartingreep leiden. Ik zou van hieruit de kransslagaders van een patiënt in Kazachstan schoon kunnen maken. Het internet, dit digitale tijdperk, heeft onze wetenschap ingrijpend veranderd."

Voorlopig bestaat de behandeling van het Brugadasyndroom uit de inplanting van een defibrillator. Zou u zo'n apparaatje ook op afstand kunnen programmeren?
"Hier, kijk, dit is een defibrillator. Een apparaatje, nog geen handpalm groot, iets groter dan een pacemaker. Het toestelletje regelt de elektrische activiteit van het hart dat aan levensbedreigende ritmestoornissen lijdt: klopt het hart te traag, dan wordt het bijgestuurd (zoals een pacemaker doet); klopt het te snel of te onregelmatig, dan wordt het ook bijgestuurd. Hiermee geef ik dus ook het grote verschil tussen een pacemaker en een defibrillator aan: de eerste vertraagt de hartslag alleen, de andere regelt het hartritme op alle niveaus.
"In principe kan ik zo'n defibrillator op afstand programmeren, alleen staat de wet dat niet toe, nog niet, moet ik misschien zeggen. De technologische ontwikkelingen zijn crazy. Ik ontvang van al mijn patiënten met een ingeplante defibrillator dagelijks een uittreksel van hun hartritmegegevens. Naast het bed van de patiënt staat een transmitter, die stuurt om drie uur 's nachts alle gegevens naar een satelliet, de satelliet stuurt alles naar de server in Berlijn, en als er bij een van die patiënten een zorgwekkende evolutie plaats vindt, kom ik dat meteen te weten, en volg ik - en mijn team - die patiënt nauw op. Indien nodig, laat ik hem zo snel mogelijk naar mijn kabinet komen. Of gaan wij naar hem toe. Maar je kunt je voorstellen dat dit systeem verder zal evolueren. Met een GPS-systeem dat op de defibrillator wordt aangebracht, zou je de patiënt meteen kunnen lokaliseren. En dan is het nog maar een stap verder, om dat systeem ook met een ambulance te verbinden. Het is geen utopie."

Misschien is het vanuit financieel oogpunt wel een utopie. Wie gaat dat, in tijden als deze, betalen?
"Oh, maar ik vind het hoog tijd dat dit maatschappelijk debat gevoerd wordt. Want wat willen we doen met de beperkte middelen die we hebben? Gaan we blijven investeren in rokers die na een hartingreep blijven roken? Roken is een risicofactor voor hartfalen. Als ik morgen met 250 per uur over de weg rijd, betaal ik een boete. Als ik overmorgen weer hetzelfde doe, betaal ik voor die overtreding opnieuw een boete. Maar een roker zou niet beboet worden voor de onveilige en ongezonde situatie die hij bewust veroorzaakt. Integendeel, de overheid betaalt hem nog terug.
"De gezondheidszorg moet zich meer op preventie richten. De overheid moet de burgers op hun verantwoordelijkheden wijzen. Er is gebrek aan kennis. Het je-m'en-foutisme regeert, bij artsen en bij patiënten. Maar dat is geheel fout. Je brengt je auto toch ook naar de garage voor een groot onderhoud? Waarom zou je dat met je lichaam niet doen? Waarom betaal je voor de reparatie, als je die reparatie op een goedkopere wijze kunt voorkomen? U vindt ook dat elk kind een preventief hartonderzoek zou moeten ondergaan. "Ja! Elke week valt er een kind dood. Als die kinderen voetballertjes of wielrenners zijn, halen ze het nieuws. Maar meestal zijn ze geen fanatieke sportertjes. De meeste mensen die plots neervallen, halen de media niet. En per jaar sterven in ons land gemiddeld 10.000 personen aan een plotse dood. Daaronder dus ook vele kinderen en jonge mensen.
"Ik pleit voor preventie en responsabilisering. Op dit moment werk ik, samen met de Europese instellingen, aan het zogenaamde Prestige Project, waarvan Herman Van Rompuy waarschijnlijk de peter zal worden, en waarvan ik echt mijn werk wil maken. "Ik wil de regel van zes in Europa implementeren. Vanaf de geboorte zou een kind in Europa, tot zijn vierentwintigste, om de zes jaar een basisonderzoek (met doelgerichte vragenlijst en elektrocardiogram) moeten laten uitvoeren. Onder meer de suiker-en cholesterolwaarden in het bloed zullen worden gemeten. Deze waarden zijn belangrijke indicatoren voor het functioneren van het hart.
"Als het kind twaalf is, gaat dat basisonderzoek gepaard met een reanimatiecursus en een cursus over gezonde levensstijl. Het is toch al te gek dat we onze kinderen dik laten worden, en dat we zelf ook aan overgewicht lijden. Het is al evenzeer al te gek dat in Europa nog minder dan 5 procent van de reanimaties buiten het ziekenhuis gebeurt! Minder dan 5 procent!
"Ik heb, samen met mijn vrouw die verpleegster intensieve zorgen is, op een feest twee keer iemand moeten reanimeren. Wel, die twee keer wisten de andere aanwezigen niet wat ze moesten doen. Integendeel. Ze bleven champagne drinken. Ze hadden niet het flauwste besef van de ernst van de zaak. In een geval moest ik zelfs echt roepen om te verzoeken de auto's voor de ingang weg te halen, opdat de ambulance makkelijk doorgang zou vinden. Dat is confronterend, hoor. Voor mij is het ook geheel onaanvaardbaar: het onderwijs moet de toediening van reanimatie als een verplicht onderdeel van haar programma maken.
"Op zijn achttiende krijgt de jonge burger dan weer een reanimatiecursus voor gevorderden, en wordt hij nogmaals ingelicht over de voordelen van een gezonde levensstijl. Plus: pas als hij voor deze vakken slaagt, zal hij zijn diploma ontvangen. En op zijn vierentwintigste volgt dan nog een screening.
"In het totaal kost deze regel van zes van mijn Prestige Screeningsprogramma pakweg 250 euro per persoon, verspreid over 24 jaar. Tien euro per jaar, dat is dus wat deze gezondere en bewustere samenleving zou kosten."

Aandoeningen aan hart en bloedvaten worden met cholesterol geassocieerd. Helpen al die zogenaamde cholesterolvriendelijke producten onze gezondheid, of spijzen ze vooral de rekening van de producenten?
"Verstopte kransslagaders hebben altijd te maken met een teveel aan cholesterol. Tegen de wand van kransslagader hoopt het vet zich op. De ader scheurt. Het bloed van de ader en het vet gaan stollen. De kransslagader raakt verstopt. Het hart kan niet meer pompen. Een infarct - of de aanzet ertoe - heeft altijd met een te hoge cholesterolspiegel te maken. Alleen is het een misverstand dat de mens zijn cholesterolgehalte volledig in de hand heeft. Hij kan slechts 20 procent van dat gehalte extern - met middelen van buitenaf - controleren. De rest gebeurt binnen zijn lichaam, is genetisch bepaald en wordt door zijn eigen metabolisme gecreëerd.
"Dus als je aan een familiaire hypercholesterolemie lijdt, een genetische aandoening die gekenmerkt wordt door hoge cholesterolwaarden, dan kun je die waarden maar met 20 procent naar beneden halen door gezonde voeding en gezond te bewegen. Die 20 procent is bij deze genetische ziekte niet genoeg om de cholesterol naar een gezond niveau te halen; je zult in dit geval dus hoe dan ook statines - cholesterolremmers - moeten nemen, die inwerken op je metabolisme. Het belachelijke is dat een jonge vrouw die perfect gezond leeft en hoge cholesterolwaarden van haar voorgangers geërfd, in dit land een deel van haar medicijnen zelf moet betalen. Terwijl een vrouw van zestig die haar hele leven als een ketter rookt, alleen maar fastfood schrokt en constant aan de fles zit, de behandeling van haar kwalen zo goed als volledig terugbetaald krijgt.
"Nogmaals: de solidariteit moet herbekeken worden. Maar voor een ingrijpend debat is lef nodig. Politieke lef. En dat is niet vanzelfsprekend."

U werkte als cardioloog in het ziekenhuis van Aalst, waar ook het hart van de koning werd behandeld. Voordien gaf u les aan de universiteit van Maastricht. En nu geeft u weer les, en leidt u een onderzoekscentrum aan de VUB. Is dat uw oude liefde? Het werken met jonge mensen?
"Ik denk dat het een van mijn grote liefdes is, ja. Ik verzamel graag jong talent om me heen. Er is ook een toenemende behoefte aan cardiologen, en aan verplegers die cardiologen bijstaan. Alleen al de bevolkingspiramide wijst dat aan: de babyboomers belanden in de fase waarin ze met hartproblemen geconfronteerd zullen worden.
"Gelukkig is er veel talent in dit land. Zo veel dat het mijn hartenwens is om een Instituut van Ritmologie op te starten. Een instituut dat aan de top van de wereld staat op het vlak van hartritmestoornissen. We zouden echt het verschil kunnen maken. Ik zal dan ook alles op alles zetten om deze wens te verwezenlijken. Er is een syndroom naar mij genoemd, maar het zou nog mooier zijn als ik na mijn dood een kenniscentrum achterlaat waar de hele wereld van kan leren."

Heet dat ambitie?
"Ja, maar je kunt het ook gepassioneerde responsabilisering noemen. Ik wil mijn verantwoordelijkheid nemen als toonaangevend cardioloog. Ik wil zoveel mogelijk uit mijn leven halen. En zoveel mogelijk aan de maatschappij teruggeven. Op dat vlak ben ik nog dezelfde jongeman als dertig jaar geleden."

En uw hart? Hoe staat het daarmee?
"Tot nog toe zijn er geen problemen, gelukkig. In tegenstelling tot het gros van de Vlaamse mannen laat ik me regelmatig onderzoeken. Weet u dat de gemiddelde Vlaming van veertig jaar nog nooit de cholesterol- en suikerwaarden in zijn bloed heeft laten meten?"

Het geweten van onze strafpleiters op Kanaal Z

margotvds — Thu, 20 Oct 2011 22:05:33 +0000

vlcsnap-2011-10-21-00h03m27s11.png

Margot Vanderstraeten sprak op Kanaal Z over Het geweten van onze strafpleiters

Link

Het geweten van onze strafpleiters op TVL

margotvds — Sat, 17 Sep 2011 13:24:37 +0000

Margot Vanderstraeten over advocaat Zvonimir Miscovic

Vanderstraeten, Het geweten van onze strafpleiters_HiRes.jpg

"Ik verdedig de dader, niet wat hij gedaan heeft." Dat zegt de advocaat van Ronald Janssen in een nieuw boek van Margot Vanderstraeten. De Hasseltse interviewde 12 strafpleiters over hun geweten. Onder hen dus ook Zvonimir Miscovic. Het is zeer uitzonderlijk dat de man die Janssen verdedigt een interview geeft. Voor het boek van Margot Vanderstraeten maakte de Lanakenaar een uitzondering.

lees meer in "Het geweten van onze strafpleiters"

Het geweten van onze strafpleiters

margotvds — Tue, 13 Sep 2011 19:04:32 +0000

12 topadvocaten over schuld en boete

Vanderstraeten, Het geweten van onze strafpleiters_HiRes.jpg

Margot Vanderstraeten praat met twaalf vooraanstaande strafpleiters openhartig over hun vak, dat ook hun passie is. Hoe verdedigen ze een zware crimineel, en waarom? Is de waarheid belangrijk, en wat is die waarheid? Kruipt een zaak soms onder hun vel? Hoever gaan ze in de selectie van hun cliënten? Hoe staan ze tegenover de lokroep van de media, en heeft de publieke opinie invloed op hun denken en handelen? Is de volksjury een voordeel voor onze rechtspraak? Wat betekent het geweten voor wie dagelijks met de voeten in de misdaad staat, en in de meest spraakmakende assisenzaken van dit land heeft gepleit? Wat betekent het om hun beroep in eer en geweten uit te voeren? Is het een eer om een roofmoordenaar te verdedigen?

Meesters Piet Van Eeckhaut, Vic Van Aelst, Geert Jaspaert, Walter Van Steenbrugge, Sven Mary, Hans Rieder, Marc Uyttendaele, Katrien Van der Straeten, Paul Quirynen, Adam Miskovic, Christine Mussche en Kris Luyckx schetsen een genuanceerd beeld van ‘Het geweten van onze strafpleiters’.

Margot Vanderstraeten is schrijfster en journaliste. Als journaliste staat ze vooral bekend om haar doorwrochte en ontwapenende interviewstijl. Haar interviews verschijnen voornamelijk in de bijlagen van De Morgen.

Tom Van Nuffel is fotograaf en vormgever. Zijn stijlvolle portretten van komieken, schrijvers, kunstenaars en kunstverzamelaars werden gepubliceerd in Collect, Knack en Snoecks.

Kris Luyckx: ‘Het geweten is vloeibaar. Het verandert constant van vorm.’
Christine Mussche: ‘In elke moordenaar schuilt een mens.’
Sven Mary: ‘Het is juist mijn geweten dat ervoor zorgt dat ik diegene die door iedereen wordt uitgespuugd, ten volle wens te verdedigen.’
Geert Jaspaert: ‘Waarom vermoordt de ene zijn vrouw en doen u en ik dat, onder dezelfde omstandigheden, toch maar niet?’
Paul Quirynen: ‘De waarheid is en blijft een enorm belangrijk begrip.’
Marc Uyttendaele: ‘De waarheid interesseert me niet.’
Zvonimir Adam Miskovic: ‘Ik schrik niet zozeer van de slechtheid van de mens. Ik schrik van zijn goedgelovigheid.’
Walter Van Steenbrugge: ‘Als ik door te blijven pleiten enkele jaren van mijn leven verlies, aanvaard ik dat.’
Vic Van Aelst: ‘Tegen een Marokkaan kun je gewoon zeggen: “Zit niet zo te lullen, man”, als hij tegen de sterren op aan het liegen is.’
Hans Rieder: ‘Maar mevrouw, u denkt fout. De wet hééft geen achterpoortjes.’
Katrien Van der Straeten: ‘In ons beroep krijg je flink wat uppercuts.’
Piet Van Eeckhaut: ‘Je moet als advocaat nooit denken: ik weet het, ik kan het, zo is het.’

Pagina's: 252
Afwerking: Paperback
ISBN: 9789057204081
Publicatiedatum: 14/09/2011
Formaat: 16,5 x 23,5
Verkoopprijs: € 19,95
Uitgegeven bij Linkeroever uitgevers

Mise en Place

bart — Tue, 23 Nov 2010 10:07:00 +0000

Nu in de boekhandel ! Vijfde druk

VanderstraetenMiseenplace5edruk.jpg

In haar derde roman, Mise en Place, beschrijft Margot Vanderstraeten het bestaan van de succesvolle chef-kok Victor Werner. Zijn leven staat volledig in het teken van de gastronomie; als het op de lekkernijen van de keuken aankomt, is alleen perfectie goed genoeg.

Maar aan Victors roeping ligt een duister geheim ten grondslag. In 1958, als Victor twaalf is, verliest hij zijn vader bij de ramp in de champignongroeve van Roosburg.

Victor heeft de dood van zijn vader – en het verdriet van zijn moeder – nooit kunnen verwerken. Het doorgedreven perfectionisme van de chef-kok is een manier om te vergeten. Bovendien weet Victor sinds de rampdag iets dat niemand anders weet, en dat ook niemand anders mag weten. Alleen Louise, zijn lievelingszus, kent zijn loodzware last. Louise is doofstom.

Achter haar stilzwijgen blijkt een ondraaglijke leugen schuil te gaan. Mise en Place is een roman over het verpletterende gewicht van de leugen. Over het leven met schuld en boete. Dit alles is verweven met de geneugten van de gastronomie.

Mise en place` is het Franse begrip voor, letterlijk, `op zijn plaats
gezet/gelegd`
Maar het is ook een gastronomische vakterm.

Volgens de Larousse Gastronomique slaat Mise en place op het geheel van de
voorbereidingen die getroffen worden in een keuken voor het eigenlijke werk,
de service, begint. Dat gaat van het maken van garnituur, het blancheren van
groenten, het trekken van bouillon, het binnen handbereik leggen van het
juiste keukengerei, enzovoort. Ook het indekken van de zaal behoort
hiertoe. Een keuken met een goede mise en place heeft de strijd al half
gewonnen.

De romantitel Mise en Place slaat zowel op de gastronomische mise en place,
als op de geestelijke. De hoofdpersoon probeert geleidelijk aan ook de
handelingen uit zijn verleden weer op de juiste plaats te krijgen. Maar of
dat lukt?

Lees of luister hier naar het laatste hoofdstuk in andere versie.

Pers over Mise en Place

Praktische gegevens:
2010 Roman/paperback/134x22x211 mm /240 blz.

12.50, uitgegeven bij ATLAS.
ISBN10 9045015056 / ISBN13 9789045015057

Verkrijgbaar in uw boekhandel

Fragment uit "Het geweten van onze strafpleiters"

margotvds — Sat, 17 Sep 2011 13:53:47 +0000

een gesprek met advocaat Zvonimir Miskovic

Vanderstraeten, Het geweten van onze strafpleiters_HiRes.jpg

Volgende week begint het proces tegen moordenaar Ronald Janssen. Ook zijn advocaat zal dan in de schijnwerpers staan. Margot Vanderstraeten sprak met de relatief onbekende meester Zvonimir Miskovic voor een boek waarin naar het geweten van strafpleiters wordt gepeild. 'Een pleidooi is een zoektocht in het labyrint van de menselijke ziel.' 'Ik zeg dit nu even off the record', besluit Zvonimir Miskovic. 'U hoeft dit niet op te schrijven. Maar u weet net zo goed als ik dat wij hier niet zouden zitten als ik niet de advocaat van Ronald Janssen was. De ene assisenzaak is duidelijk de andere niet. Omdat Janssen boeiend genoeg wordt bevonden, word ik dat blijkbaar ook. Ik neem u dat niet kwalijk, het is een vaststelling. De ochlocratie, een staatsvorm die door de massa wordt gedicteerd, wil drama.'

'Ik zeg dit nu even off the record', besluit Zvonimir Miskovic. 'U hoeft dit niet op te schrijven. Maar u weet net zo goed als ik dat wij hier niet zouden zitten als ik niet de advocaat van Ronald Janssen was. De ene assisenzaak is duidelijk de andere niet. Omdat Janssen boeiend genoeg wordt bevonden, word ik dat blijkbaar ook. Ik neem u dat niet kwalijk, het is een vaststelling. De ochlocratie, een staatsvorm die door de massa wordt gedicteerd, wil drama.'

Onlangs daagde een groot aantal advocaten op die zich kandidaat stellen om pro Deo voor Ronald Janssen te pleiten. Keek u, toch zijn advocaat, daar vreemd van op?

Zvonimir Miskovic: Diezelfde confraters zullen zich niet pro Deo aanbieden voor minder spraakmakende zaken. Het proces van Ronald Janssen zal veel media-aandacht krijgen. Sommige ambitieuze pleiters zien die schijnwerpers als de start van een blitzcarrière. Ik ben niet jong meer. En het is niet mijn ambitie om grote, mediamieke processen binnen te halen. Meer woorden wil ik er niet aan kwijt.

Wat is uw ambitie?

Miskovic: De belangen van mijn cliënten tot het uiterste behartigen. Ik doe veel strafrecht, maar ik voel me geen strafpleiter zoals u die van assisen kent. Behalve in het strafrecht ben ik vooral gespecialiseerd in het internationaal privaat recht. Een discipline die de media niet haalt. Je zou het internationaal privaat recht als een botsing van verschillende rechtstakken en rechtsculturen kunnen omschrijven. Het omhelst onder meer aspecten van het handelsrecht, het burgerlijk recht en het familierecht. Enige tijd geleden maakte een zaak van legal kidnapping ophef. Ik trad op voor twee Italiaanse vaders. Ze woonden en wonen beiden in Italië, en hebben elk een zoon bij dezelfde Vlaamse vrouw uit Limburg. Beide vaders verkregen het hoederecht in Italië. Maar de moeder haalde de kinderen bij hun respectieve vaders vandaan, en bracht ze weer naar België. En omdat in België gerechtsdeurwaarders kinderen niet manu militari mogen meenemen, bleven de twee jongens hier, in ons land. Uiteindelijk zijn de kinderen weer bij hun vaders in Italië terechtgekomen, en België werd - door mijn bijdrage - veroordeeld door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens omdat het niet voldoende bijstand had geleverd in de uitvoering van vonnissen, die bepaalden dat de kinderen bij hun vader zouden wonen. Het was een intense zaak, waarin ik het beste van mezelf heb gegeven en waarin ik het belang van de kinderen geen moment uit het oog heb verloren.

Lees meer in Het geweten van onze strafpleiters.

Jacques Delors

margotvds — Mon, 22 Aug 2011 18:49:49 +0000

'Het is nu of nooit meer voor Europa'

Jacques Delors (85), voormalig voorzitter van de Europese Commissie, over de toekomst van de EU 'Het is nu of nooit meer voor Europa' Is het met de Europese Unie echt zo erg gesteld als de publieke opinie ons doet geloven, vroegen wij ons tijdens deze eurotopweken af. En omdat een gedegen antwoord voor ieder van ons van belang is, stapten we naar Jacques Delors, die tien jaar lang op zo'n hartstochtelijke wijze de Europese Commissie voorzat dat hij 'de ziel van Europa' werd genoemd. 'Of het erg is gesteld met Europa?', zegt Delors. 'Het is dramatisch gesteld met Europa.' Tekst Margot Vanderstraeten / Foto Tim Dirven

Jacques Delors was en is, ook met zijn 85 jaar, Mister Europe. Hij kan
er dus volop over vertellen. Alleen over de Europese houding tegenover
de ontwikkelingen in de Arabische wereld, een delicate kwestie, wilde
hij liever geen vragen beantwoorden, zei Delors bij het begin van het
interview.

Het is onmogelijk om de rijk gevulde, nog steeds levendige
professionele carrière van de Franse sociaaldemocraat in enkele
sleutelwoorden weer te geven. Maar onder zijn invloedrijke
voorzitterschap (van 1985 tot 1995) kwam bijvoorbeeld het Verdrag van
Maastricht tot stand. In dit Verdrag (1992) werd onder meer vastgelegd
dat de toenmalige lidstaten van de Europese Gemeenschap voortaan de
Europese Unie zouden vormen. Ook was het Delors die de weg vrijmaakte
voor een Economische en Monetaire Unie (EMU), en dus voor de
gemeenschappelijke euro. Hij nam de initiatieven om de vrije Europese
markt tot leven te wekken; zonder binnengrenzen en met vrij verkeer van
personen, kapitaal, goederen en diensten.

Zijn legislaturen kenmerkten zich door tamelijk gunstige economische
en geestelijke getijden. Europa, de Europese Unie, werd tussen 1985 en
1995 met vooruitgang geassocieerd; zelfs al kwam die vooruitgang niet
altijd probleemloos tot stand. Delors en de Europese Unie konden rekenen
op steun van politiek, burgers en bedrijfsleven. Slechts een enkeling
die twijfelde aan de eensgezindheid om bijvoorbeeld, hand in hand, de
concurrentie van Japanse en Amerikaanse producten tegen te gaan.

Ook de wereldgeschiedenis stond aan de zijde van Mister Europe:
Delors eveneens veelvuldig voormalig minister van Economie en Financiën
van Frankrijk - zat de Europese Commissie voor toen de Berlijnse Muur
viel. "Natuurlijk hadden de omwentelingen van 1989 tot grote conflicten
en een zorgwekkende, misschien zelfs bloedige instabiliteit in Europa
kunnen leiden", zegt Delors. De wereldleiders van dat moment hebben
ervoor gezorgd dat dit niet gebeurde. Het is dankzij Gorbatsjov, Bush
senior, Helmut Kohl en Lothar de Mazière, de laatste leider van de
toenmalige DDR, dat Oost en West dichter bij elkaar zijn gekomen. En de
leiders van de lidstaten van de EU begrepen eveneens snel dat de
Oost-Duitsers tot Europa behoorden.

"Ik heb als voorzitter en als man met een groot
verantwoordelijkheidsgevoel uiteraard getwijfeld aan het succes van die
integratie. De economische verschillen tussen Oost en West-Duitsland ze
spraken over de Ossies en de Wessies waren enorm. West-Duitsland heeft
in 1990 minstens 4 procent van het bnp geïnvesteerd in het Oosten, dat
economisch en infrastructureel een pure verschrikking was en waar ook
vandaag nog veel werk aan de winkel is om de achterstand in te halen.

"De financiële crisis waarmee de EU vandaag kampt, doet misschien, op
erg vereenvoudigde wijze, aan de hereniging van Duitsland denken, ja.
De budgettaire instabiliteit, de grote verschillen tussen de
verschillende landen van de Unie... Toch wil ik die zaken in geen geval
met elkaar vergelijken.

"Als de term integratie wordt gebruikt, denkt men al te vaak aan
integratie van verschillende volkeren en culturen. Maar de grote en
hoogdringende opdracht van de Europese Unie bestaat erin om al haar
economieën beter op elkaar af te stemmen en te laten samenwerken. Dat is
bijzonder moeilijk, zoals de afgelopen jaren en ook nu nog gebleken is.
De crisis heeft de zwakke punten van ons beleid, of het gebrek aan
beleid, blootgelegd. Het is tijd voor actie nu. En die actie mag niet
opgedrongen worden door Frankrijk of Duitsland. Regeringsleiders vormen
niet de pijler van de EU, hoewel het daar nu vaak op lijkt. De Commissie
en het Parlement doen dat."

'It's the economy, stupid'. Met die slagzin kruidde Bill Clinton
destijds zijn presidentscampagne. Hij refereerde aan Bush senior, die
hij verantwoordelijk achtte voor de recessie die de Verenigde Staten
trof. U bent een van de grootste economen van Europa. Denkt u dat alle
bewegingen van liefde tot oorlog in de wereld vallen terug te schroeven
op economie?

"Oh, in de wereld draait veel om economie. De klimaatontwikkelingen,
het energie-en veiligheidsbeleid, de migratiebewegingen... Ik kan me
niet voorstellen dat er iemand nog een land of een regering kan leiden,
op welk niveau ook, zonder een degelijke basiskennis van de economie. En
toch zul je mij niet horen zeggen dat alles op economie valt terug te
schroeven. De wereld wordt gelukkig ook gedreven door menselijke
passies. De zucht naar vrijheid is een gegronde reden om een land te
ontvluchten. Je moet de hartstochten van de mens nooit onderschatten.
Daaruit wordt veel geboren.

"In verband met de Duitse economie wil ik toch dit nog zeggen: de
hele Duitse bevolking heeft zware inspanningen geleverd om van de
integratie van het oostelijke deel de ultieme prioriteit te maken. Wel,
Duitsland is, zelfs met die enorme investeringen en inspanningen en
ondanks de financiële crisis, tot op vandaag een van de grootste
economieën ter wereld. Dat is een buitengewone prestatie en die
verklaart voor een deel plus het electoraat dat daarmee gepaard gaat de
harde aanpak van Merkel ten aanzien van landen die hun economie laten
slabakken. Maar nogmaals: twee sterke landen, Frankrijk en Duitsland in
dit geval, kunnen nooit hun model opleggen aan de andere. Dat is niet
werkbaar. Een geslaagde samenwerking is veel ingewikkelder dan dat. Je
kunt volkeren niet aanpassen aan regels. Je moet de regels afstemmen op
de volkeren."

Vele burgers hebben de indruk dat de Europese integratie is mislukt.
Of ze willen niets van Europa weten, wat een variant van mislukking is.

"Burgers koesteren inderdaad een achterdocht ten opzichte van de
Europese integratie. Volgens mij wordt deze argwaan door drie factoren
gevoed. Ten eerste: Europa, het Europa van de instellingen, is al van
bij het begin een project dat moeilijk uit te leggen is aan burgers. Leg
maar eens uit dat er, boven de nationale en regionale organen die ze
kennen, ook nog een supranationale macht staat die beslissingen neemt en
wetten stemt, in hun naam en in naam van hun land.

"Deze afstand wordt nog versterkt door de tweede factor, die ik 'de
antipedagogische' stem noem. Bijna alle lidstaten, op België en
Luxemburg na, kloppen zich na elke Europese beslissing graag op de
borst. Als er binnen het Europees Parlement een cruciale wet wordt
gestemd, zegt elke nationale regering zodra ze thuis voor de nationale
camera's staat: 'Kijk eens wat ons land gepresteerd heeft'. Het Europees
Parlement, de hele Europese democratie, wordt in hun betoog zelden of
nooit vernoemd. Hoeveel van de 27 regeringen zouden aan hun burgers
uitleggen dat het niet hun nationale democratie is die de pluimen op de
hoed mag steken, maar de Europese? De nationale regeringsleiders en
staatslieden zijn onvoldoende trots op de Europese democratie. Ze
focussen op zichzelf, op hun eventuele herkiesbaarheid, en op het
eigenbelang. Dat is erg nefast voor de perceptie van Europa, en
bijgevolg ook voor Europa zelf.

"De derde reden of factor hangt samen met de globalisering. De
televisie en de nieuwe media brengen de hele wereld in een mum van tijd
tot vlak bij de burger. Die hoeft voor breaking news niet eens meer in
zijn huiskamer te zitten. Het nieuws komt overal naar je toe, en ook
heel rechtstreeks, zoals bij de aardbeving en tsunami in Japan. Doordat
de burger overstelpt wordt met alle gevaren, van ver en dichtbij, wordt
hij angstig. Hij ervaart die toestand als bedreigend. Het populisme weet
van deze situatie goed te profiteren. Hoe meer globalisering, hoe meer
populisme. De bedreigde burger wil namelijk weer meester worden van zijn
eigen leven. Vandaar ook zijn hang naar nationalisme. Naar een
'bescherm mij', en 'bescherm wat ik heb'. Er is, in deze globaliserende
wereld, niemand die het omgekeerde roept: 'Maak mij flexibel en
dynamisch'. Terwijl in die flexibiliteit en in dat open stellen juist de
enige oplossing ligt."

De burger is bang voor globalisering.

"Ja, en ten onrechte. De globalisering is geen vijand. Dankzij de
globalisering kent de wereld vandaag bijvoorbeeld minder armoede dan 15
jaar geleden. Dat zijn feiten, maar men hoort ze niet graag, men
verkondigt ze ook niet, men maakt van zijn land liever een burcht ter
bescherming tegen de wereld. Dat is misschien een begrijpelijke, maar
geenszins een verstandige houding. Want wie zich op zichzelf
terugplooit, heeft alleen zichzelf. In de huidige nieuwe
wereldconstellatie, waarin we economisch almaar minder voorstellen, ben
je daar niets mee."

U geeft drie factoren die voor de kloof tussen Europa en de burger
zorgen. U noemt daarbij de media niet, terwijl die toch vaak op hun
medeverantwoordelijkheid worden gewezen. Daarstraks zei uw assistente me
nog: de heer Delors wordt altijd door economische journalisten en
Europaspecialisten geïnter- viewd; nooit klopt een allround journalist
zoals u aan. Vindt u dat geen symptoom van de ziekte waaraan Europa
lijdt? U bent voer voor dossiervreters en deskundigen. De mensen die u
en Europa broodnodig hebben om te kunnen voortbestaan, blijven ver weg.

"Ik ga het proces van de media niet maken. Je hebt goede
journalisten, en je hebt er slechte, zoals in elk ander vak en in elke
andere sector. Wat niet wil zeggen dat ik me niet vaak erger. Mijn
ergernis is beslist mateloos als een journaal met een lokaal faits
divers opent, terwijl in Libië en Ivoorkust burgerslachtoffers vallen.
Ook die houding noem ik antipedagogisch, en veroordeel ik.

"De ontwikkelingen in Libië en Ivoorkust, om slechts twee voorbeelden
te noemen, hebben gigantische consequenties voor het Westen. Bovendien
is elke burger ook en vooral een wereldburger. Als er tijdens
burgeroorlogen kinderen worden doodgeschoten, als er vrouwen worden
verkracht en mannen worden gemarteld, dan maakt dat ook ons triest. Ik
wil ook dat het me triest maakt. Ik wil op dat gevoel van
wereldburgerschap aangesproken worden. Het is laakbaar als media
voorbijgaan aan deze gemeenschappelijkheid en als ze denken dat, ik zeg
maar wat, de zwangerschap van een of andere ster belangrijker is.

"Maar er zit waarheid in wat u zegt. Na de Tweede Wereldoorlog
geloofde iedereen in Europa, dat voor dynamisme, vooruitgang en
samenspel stond. Dat enthousiasme, dat ook de burgers sterkte, is
vandaag geheel en al zoek. Europa heeft zich geleidelijk aan van de
mensen verwijderd, en vice versa. De EU, weliswaar onmisbaar en
schitterend, werd een elitair en economisch project dat het contact met
de burgers verloor.

"Nogmaals; het zijn vooral de nationale regeringen die in deze
evolutie schuld treffen. Er bestaat een Europese democratie. De
nationale regeringen moeten haar alleen naar de voorgrond schuiven. Ze
moeten niet zeggen: 'Kijk, ik heb dit bereikt'. Ze moeten zeggen: 'Kijk,
dit hebben we samen bereikt.' Zonder hun gedrevenheid blijft het de EU
aan een ziel ontberen."

Denkt u dat die ziel er weer ingeblazen kan worden?

"Ja, als de Europese lidstaten weer terugkeren naar de traditionele
methode; en dat is de communautaire, die waarin ze met elkaar
verregaande dialogen voeren, en dat een bestuur heeft dat boven de
landen staat. Plooien de lidstaten nog meer op zichzelf terug dan ze nu
al doen, of handhaven ze alleen al maar hun strijd voor het eigenbelang,
dan betekent dit het einde van de Europese Unie. Zo simpel en zo
dramatisch is het. Ofwel blijft de Unie bestaan. Ofwel gaat ze ten
onder.

"Er zijn al tekenen van de ondergang, en die maken me boos en droevig
tegelijk. Want hoe zal het scenario van de Europese Unie eruitzien als
ze voortgaat op de wijze waarop ze bezig is? Het onrustwekkende debacle
van Kopenhagen zal zich herhalen. U weet wel, de klimaattop die de
machtsverschuivingen op pijnlijke wijze blootlegde en waar aan de EU, op
eigen veld nog wel, gewoonweg niet gevraagd werd om de verklaringen van
China, India en de USA te aanvaarden. De EU werd buitenspel gezet, en
kon alleen maar instemmen met overeenkomsten waarvoor ze niet eens had
onderhandeld. Kopenhagen is een even veelzeggend als schrijnend
precedent. Europa heeft alleen betekenis als het samenwerkt en samen
sterk staat. Als we onze krachten niet overtuigend bundelen, zullen we
in de marginaliteit belanden. Brazilië, China en India zijn al niet te
duchten concurrenten, en die landen zijn nog maar juist uit de
startblokken."

U bent pessimistisch.

"Ik pleit voor le pessimisme de la raison et l'optimisme de la
volonté: het pessimisme van de ratio in combinatie met het optimisme van
de wil. Dat is mijn adagium, dat zich ook expliciet verzet tegen het
optimisme als zijnde een vorm van naïviteit. Ik ben zeer rationeel en
analytisch. Daarom werk ik nog. Daarom weiger ik grijs te worden, en
blijf ik op alle mogelijke vlakken volop werken aan een meer federaal
Europa. Juist omdat ik de toestand ernstig inschat, wil ik de wereld met
mijn bijdragen iets minder slecht maken. Elke ochtend weer.

"En in die overtuiging zeg ik: de wereld zal alleen minder slecht
worden als we samen sterk staan en als elk van de 27 lidstaten ervan
overtuigd is dat 2.700 euro die in de gezamenlijke pot gaat en voor het
gezamenlijk doel wordt uitgegeven, meer en beter opbrengt dan 27 keer
100 euro, elk voor zichzelf."

Is het daarom dat u, samen met onder meer Guy Verhofstadt, zetelt in
de Shadow Council, de Schaduwraad die aanstaande dinsdag in Brussel voor
het eerst samenkomt? U geeft een tegenwicht aan de bestaande Raad die u
als onvoldoende federaal beschouwt?

"Guy Verhofstadt is vandaag fervent voorstander van een nog federaler
Europa dan ik. Binnen de Spinelli Group die Verhofstadt oprichtte en
die een onafhankelijke denktank voor Europa is, hebben we een
Schaduwraad in het leven geroepen. (De groep is genoemd naar Altiero
Spinelli, de Italiaanse socialist en federalist die samen met Robert
Schuman, Jean Monnet, Paul Henri Spaak en Alcide De Gasperi aan de wieg
stond van het moderne Europa, MVDS) Aanstaande dinsdag (22 maart, MVDS)
debatteren we voor het eerst. Onze drijfveer is groot: we hopen de
politieke impotentie van Europa een halt toe te roepen. Want als de
Europese leiders deze week niet bewijzen dat ze de onderliggende
economische problemen durven aanpakken, is het te laat. Frankrijk en
Duitsland hadden gelijk toen ze aanstuurden op een sterker en
efficiënter Europees economisch beleid. Maar het is nu aan alle
lidstaten om zich gezamenlijk achter diepgravende relanceprojecten te
scharen. Europa heeft grondige en grote economische hervormingen nodig,
veel meer dan een competitiviteitspact. De echte thema's moeten nu op
tafel worden gegooid."

Wat zijn dan volgens u de grootste problemen waarmee de Europese landen de komende tijd te kampen zullen krijgen?

"Er zijn er talrijke. De concurrentiekracht, de koopkracht, de
demografie, de pensioenen, de migratie, energie, transport,
werkloosheid, sociale zekerheid, belastingen, telecommunicatie, armoede,
onderwijs, research&development... Maar mijn grootste
bekommernis, en dat zal u misschien verbazen, gaat uit naar de jeugd die
we aan hun lot hebben overgelaten. Zij die halverwege met school
gestopt zijn en zonder opleiding, zonder werk en zonder toekomst zitten.
Dat vind ik vreselijk. Ik ken de juiste cijfers van alle Europese
landen niet. Maar wat in Frankrijk gebeurt, vindt evengoed in vele
andere lidstaten plaats. In Frankrijk verlaten elk jaar 120.000
leerlingen de school nog voor ze het diploma middelbaar onderwijs op zak
hebben. En na het eerste jaar hogere studie zijn er ook tienduizenden
die afhaken. De meeste van deze jongeren een gigantische economische
potentie hebben dus geen kennis of zelfvertrouwen om aan hun eigen leven
te bouwen, om het zowel professioneel als privé in handen te nemen en
vorm te geven. Ik verwijt de generatie van mei '68 deze droevige stand
van zaken. Vrije consumptie werd door de geest van '68 als hoogste goed
beschouwd. Alles wat naar collectieve structuur of autoriteit rook,
moest van de baan. Gezinsverbanden. Hiërarchie tussen werkgevers en
werknemers, tussen leerkrachten en studenten, enzovoort.

"In Azië, maar bijvoorbeeld ook in Brazilië, geldt het omgekeerde.
Die jongeren hebben een enorm appetijt om verderop te raken. Ze studeren
zoveel ze kunnen, en zo hard ze kunnen. Hun ambitie om hogerop in de
wereld te geraken is tomeloos. Ook hun ambitie om een bijdrage te
leveren aan een betere maatschappij. De kloof wordt dus alleen nog
groter."

U bent dinsdag in Brussel, waar u meer dan tien jaar heeft gewoond,
en waar u nog steeds vaak komt. Ook België kampt met de strijd tussen
twee economisch ongelijke landsgedeelten, en elk wil de Brusselse koek.
Wat denkt u daarvan, van de Europese hoofdstad liggend in een land dat
met verscheuring wordt bedreigd?

"Op dit moment heerst in België het populisme. Men weigert de andere
te kennen. Ik hoop met heel mijn hart dat België blijft bestaan. En
geloof me, ik ben met die liefde niet alleen, er zijn vele Europeanen
die samen met mij zouden treuren als België in twee delen uit elkaar zou
vallen. Freud sprak over le narcissisme de la petite différence,
waarbij men zich blind staart op de verschillen, en de ander tot die
verschillen reduceert.

"België is een jong land, maar met een grote reputatie. België en
Brussel verdienen waarlijk de rol van zetel van Europa. Belgen zijn een
open en hartelijk volk. Ze hebben ook die trots op hun mooie en
verzorgde huizen; daar kan ik van genieten. In al die jaren dat ik in
Brussel heb gewoond, hebben mijn vrouw en ik met dat karakter mogen
kennismaken. Voor mijn vrouw bleek België een opluchting. Want ook zij
verhuisde naar Brussel, waar ze niemand kende. Wel, dat stelde geen
enkel probleem, want ze werd snel door uw landgenoten omringd.

"Ik ben ook trots op de talrijke eminente geesten die uit België
komen. Paul Henri Spaak, bijvoorbeeld. Maar ook op Alexandre Lamfalussy
en Jean Godeaux, twee referenties binnen het monetaire beleid en de
euro. En de Belgische diplomaten behoren tot de top van de wereld. Om
nog van de restaurants te zwijgen, natuurlijk. Mijn favorieten?
'L'écailler du palais royal' en 'Le pou qui tousse'. Maar dat schrijft u
er toch niet in hé? Dat hoort toch niet in een interview dat over
Europa gaat?"

De nationale regeringsleiders en staatslieden zijn onvoldoende trots
op de Europese democratie. Ze focussen op zichzelf, op hun eventuele
herkiesbaarheid, en op het eigenbelang. Dat is funest voor de perceptie
van Europa, en daarmee ook voor Europa zelf

De bedreigde burger wil weer meester worden van zijn eigen leven.
Vandaar ook zijn hang naar nationalisme. Naar een 'bescherm wat ik heb'.
Er is niemand die het omgekeerde roept: 'Maak mij flexibel en
dynamisch'. Terwijl in die flexibiliteit en in dat openstellen juist de
enige oplossing ligt

29 april 2011

margotvds — Fri, 29 Apr 2011 05:01:09 +0000

Laatste

DeMorgen_20110429_1.jpg

Dit is mijn laatste column in deze rubriek. Ik probeer u uit te leggen waarom ik ermee stop. Een column is een sprint. Deze driehonderd-en-in-de-twintig woorden: de 50 meter van het geschreven woord. De 50 en 100 m zijn prachtige disciplines in de atletiek. Op goede dagen neemt de sprinter een explosieve start, en concentreert hij al zijn kracht om zo snel mogelijk zijn topsnelheid te behalen, en die ook vast te houden. Op minder goede dagen probeert hij hetzelfde, maar blijft hij, onderweg naar de eindmeet, ergens haken. Bij de startblokken al. Of hij struikelt over zijn voeten of veters. De benen willen niet, het hoofd misschien. Valse start: komt eveneens voor. Maar rennen doet hij.

De sprint eist een grote intensiteit op een erg korte afstand. Met
deze column is dat niet anders. Fantastisch is het, om deze korte
afstand om de andere dag te schrijven voor u, de immer aanwezige lezer.

De column die u nu leest, moet ongeveer mijn driehonderdste sprint op
deze pagina zijn. Na twee jaar kick ik er op. Op de roes van het
rennen. Ook ben ik aan u, lezer, erg gehecht geraakt: op hij die juicht
en op hij die boe roept.

De gebalde kracht van dit genre is een verslaving geworden. Alleen
probeer ik, tussen dat sprinten door, ook de marathon te schrijven. De
roman: de lange afstand van het geschreven woord.

Ik trappel halverwege mijn vierde roman, en telkens ik het trage
tempo ervan weer enigszins te pakken heb, roept deze column me tot de
orde van de dag.

Fijn is dat.

Maar de conditietraining klopt niet langer.

Het trainingsschema is verwarrend voor lichaam en geest.

Er zit iets in de weg.

Om ernstiger blessures te voorkomen heb ik begin februari dus deze moeilijke knoop doorgehakt.

Ik kies voor de grotere boog.

Voor de roman. En ook weer voor de grote journalistieke interviews.

Ik dank u hartelijk voor alles.

Niets eindigt zonder dat er iets anders begint.

Knack Weekend

margotvds — Wed, 27 Apr 2011 17:26:15 +0000

Over schoonheid

Margot_KW17.jpg

Ik heb sterk de indruk dat schoonheid een kwestie is van de juiste verhoudingen. Daar ben ik ook als schrijfster mee bezig : het rangschikken en doseren van letters, woorden, zinnen en hoofdstukken. Ik kan echt opgewonden raken van formuleringen die zo raak zijn dat ze me overrompelen.

Perfectie hoeft niet, integendeel. Het ideaalbeeld is compleet oninteressant, juist omdat het zo voorspelbaar is. Wie wil bijvoorbeeld een perfecte vakantie waarin niets onverwachts gebeurt, of een ideale partner ? Schoonheid zit in de haakjes waaraan je blijft hangen, in de afwijking. Uiterlijke schoonheid ? Daar heb ik een zeer ruim idee van. Veel hangt bijvoorbeeld af van de wijze waarop iemand beweegt, de klankkleur van een stem, de woorden die gebruikt worden of de kracht en waardigheid die mensen uitstralen. Zo kan ik onder de indruk zijn van wijsheid. Niet zozeer van IQ-cijfers, maar van mildheid, inzicht en - slimme - humor. De fysieke verpakking doet er dan niet toe. Die is aangenaam om naar te kijken. Maar sterfelijk, hoe dan ook.

(WD)

Foto CHARLIE DE KEERSMAECKER

27 april 2011

margotvds — Wed, 27 Apr 2011 04:26:41 +0000

Welkom

DeMorgen_20110427_1.jpg

Je rijdt richting kust. De lucht is wolkeloos en warm. Het maakt niet uit waar je aanbelandt; je wil dit land in deze prille lente opsnuiven, en dus parkeer je je auto ergens, en dus huur je een fiets en op de fiets trap je verder door het jonge groen en ook door het stof, want tractoren doen de aarde opstuiven, en vrachtwagens en jeeps evenzeer. Je bent aan de Schelde in de Vlaamse Ardennen en je trapt, en je ademt de blauwe regen die in dikke trossen hangt. De magnolia heeft het gros van haar geurige bloemen verloren, maar de mimosa bloeit volop, en de weiden pronken met hun groen tapijt dat doorweven is met paardenbloemen.

Je ziet geen enkel kind pluisbollen blazen, ook al is de lucht
vergeven van het paardenbloemenzaad. Je vindt het romige geel van
boterbloemen nog altijd de mooiste variant van die kleur. De paarden,
ook Brabantse trekpaarden, hebben het naar hun zin.

Je bespeurt de wegwijzer Ename, en je proeft het roodbruin van de
Dubbel op je lippen, en ook denk je aan de abdij waar het bier gebrouwen
wordt, en dus zet je de beuk erin, want je ziet het helemaal zitten:
een kort bezoek aan de abdij, gevolgd door een lang bezoek aan een
caféterras met Ename.

Je fietst. Langs water, bossen, en weiden. Voorbij terrassen. Je
vindt geen abdij en ook geen pater; zelfs niet iemand die daarop lijkt.
Je vraagt de weg aan een vrouw die voorovergebogen in haar tuin staat:
handen in de aarde. Het zweet parelt op haar gezicht dat de zeventig
voorbij is.

De vrouw legt uit dat Ename geen abdij meer heeft alleen een ruïne.
Ze ziet je ontgoocheling. Dat verdragen haar jaren niet. Ze stelt je
vragen en knoopt een gesprek met je aan. Daarna wenkt ze dat de Ename
koel staat. Terwijl ze het poortje van haar voortuin opent, beslist ze
dat je na dat fietsen zeker minimaal één tomate crevettes lust.

22 april 2011

margotvds — Fri, 22 Apr 2011 05:51:28 +0000

Kapper

DeMorgen_20110422_1.jpg

Ze zegt dat haar kapper de grootste concurrentie voor haar man vormt. Ze zegt dat vol overtuiging. Want als zij, zelfstandige, hedendaagse vrouw het vandaag even niet ziet zitten, belt ze niet langer naar haar wederhelft om even uit te blazen; maar vertrouwt ze haar welzijn aan haar kapper toe.

Hij reikt haar al bij aankomst een tijdschrift aan om bij weg te
dromen. Dat doet haar man niet. Hij vraagt of ze koffie wenst, of iets
anders. Dat doet, beweert ze, haar man evenmin. Hij trekt zijn
kappersstoel op wieltjes naar haar toe, en posteert zich met volle
aandacht aan haar zijde. Dat heeft haar man, ze treft het blijkbaar
niet, nog nooit gedaan.

En altijd spreekt haar kapper in wat zij zaligheden noemt: 'wij
zullen u eens verwennen', 'straks glundert u als nooit tevoren', en 'u
hebt prachtig haar'.

Als de kwaliteit van haar haar door het veelvuldig kleuren miserabel
is geworden, zegt hij niet: 'je haar ziet er droog uit', maar kiest hij
voor tactvolle ontkenning: 'U hebt prachtige uitgesproken trekken', of
'uw ogen blijven adembenemend' en 'die jukbeenderen moeten we
accentueren'.

Ze vindt het zalig om met haar lokken in de wasbak te hangen. Met
haar nek rustend op de steun spoelt het lauwe water, dat van haar
voorhoofd naar haar haarpunten glijdt, de stress weg.

De kappersassistent masseert haar hoofdhuid. Haar man kan dat ook, lacht ze, maar hij doet het zelden vrijblijvend.

En dan al die toverwoorden waarmee gestrooid wordt. De taal waarmee
haar kapper alle varianten van gekleurd grijs beschrijft: cacao, koffie,
caffè con latte, koper, goud, aubergine. Om te zwijgen van de
fabelachtige termen waarmee hij zijn zinnen kruidt: baléages, meches,
highlights, extensions. Allemaal tezamen, meent ze, vormen ze het
levenselixir waaraan ze, midden het hectische leven, behoefte heeft.

Of ze, na het kappersbezoek, dan nooit meteen onder de douche stapt,
omdat ze zichzelf in het bol geföhnde resultaat niet meer herkent?

Neen, bij haar kapper niet. Nooit.

20 april 2011

margotvds — Wed, 20 Apr 2011 05:57:02 +0000

Toilet

DeMorgen_20110420_p1_1.jpg

Ze zit voor je. Lijkbleek. De tranen startklaar achter de ogen. Geagiteerd en opgelucht tegelijk. Want wie heeft nu toch die onbetrouwbare toiletdeurknoppen uitgevonden. Je kent ze wel, zegt ze, die ronde bollen van roestvrij staal die zo onhygiënisch zijn omdat iedereen ze met de hand omklemt en waarin, in het midden, een onhandig pinslot zit dat niet sluit als het moet sluiten, en dat niet opent als het moet openen. Of omgekeerd: zit je daar, en trekt een volgende volle blaas de deur open. Bij haar was de deur dus niet opengegaan.

Een uur heeft ze op het toilet vastgezeten, jammert ze.

Dat is overdreven. Het waren hooguit twintig minuten.

Maar in gevangenschap tikt de tijd trager; dat weten zij die
vastzitten in cellen, dictatoriale regimes en andere vrijheidsberovende
structuren.

Ze toont jou de knokkels van haar vingers. De middelste kootjes.
Knalrood van het heftig op de deur bonken. En hoorde je haar dan niet?
Ben je doof? Hoe kon je haar gegil en hulpgeroep niet hebben opgevangen?

Ze ontlaadt. Een ballon die afgaat.

Ze had het nog gedacht toen ze de toiletdeur achter zich dichttrok.
Straks gaat dat kot hier niet meer open. En dat er hier geen
toiletmadame is. Waarom bestaan er eigenlijk geen toiletmijnheren: heb
je daar al eens over nagedacht? Wedden dat die sloten met die minuscule
pinnetjes ontworpen zijn door mannen? Vrouwen denken
gebruiksvriendelijker, zij weten tenminste ook dat in elk toilet een
kapstok voor de handtas moet hangen!

En dat je niet moet lachen, want of je wel doorhebt welke
doodsangsten ze heeft doorstaan. Zo nerveus was ze, dat haar hart tegen
haar huig bonkte, ken je dat gevoel?

Maar dat je haar onrustwekkende verdwijning natuurlijk weer niet doorhad.

Want dat je weer zat te lezen. Als jij met je neus in de boeken en de
krant zit, tikt de tijd verdomme zo snel dat je hem en mij vergeet.

18 april 2011

margotvds — Mon, 18 Apr 2011 05:49:27 +0000

Tehuis

DeMorgen_20110418_1.jpg

In het bejaardentehuis zit ze, met heupen die haar niet meer willen dragen, al twee jaar aan het raam op een stoel die niet van plaats verwisselt. Het enige wat verwisselt zijn de verpleegsters. En af en toe sterft er iemand op haar gang: van die afwisseling is ze wekenlang verward. Niet dat de confusie haar uit haar slaap houdt: ze geven haar medicatie voor 'een ongestoorde nachtrust'. Ze is blij dat de seizoenen nu wisselen, zegt ze. En dat ze een kamer op de gelijkvloerse verdieping betrekt.

Want hoewel het bejaardentehuis in een industrieterrein is gevestigd,
kijkt ze uit op een grasperkje waarop enkele schriele boompjes groeien.

De boompjes staan in knop. Ze tuurt naar dat lichtgroene schouwspel.
Waar moet ze anders naar kijken: de televisie maakt te veel lawaai, en
haar lievelingsprogramma's spelen na acht uur 's avonds, en om acht uur
's avonds moeten alle bejaarden in bed, en vanuit haar bed kan ze niet
naar de televisie kijken. Ze hoort niet goed meer, en het volume mag
niet hoog.

Van koptelefoons wil ze niet weten.

Aan een van de boompjes hangt een fijnmazig zakje gevuld met
vogelzaad. De vogeltjes kwetteren zo vrolijk, zegt ze. En dat ze jong en
energiek klinken en blijk geven van een temperament dat in haar
omgeving volstrekt afwezig is.

Ze is die oude mensen waartoe ze behoort zo beu als koude pap.

Ze vertelt over de eetzaal. Over de geluiden die ze er hoort. En die haar, los van de platgekookte kost, de eetlust ontnemen.

Ze betreurt dat huisdieren verboden zijn, want ze wil zo graag een hondje, ze heeft het herhaaldelijk aangevraagd.

Toch zegt ze dat ze niet moet klagen, want dat in dat bejaardentehuis
ook getrouwde stellen wonen. Die wonen niet samen op één kamer of in
een ruimte, dat mag niet. Ze moeten apart.

Of het niet raar is, vraagt ze.

Zo oud worden, zo hard gewerkt hebben, 1.500 euro per maand betalen en helemaal niets mogen

15 april 2011

margotvds — Fri, 15 Apr 2011 05:51:06 +0000

Schoot

DeMorgen_20110415_p13_1.jpg

In de liefde geldt de totale eenwording als de ultieme droom. Aan een variant op dit thema moet ik denken als ik in het volle restaurant aan een gastentafel het volgend tableau vanaf een plekje aan het raam aanschouw. Aan de tafel zit een gezin. Vader, moeder, meisje van een jaar of zes, en jongetje van hooguit drie.

Het kind van drie wordt door slaap geplaagd, en tijdens het eerste
deel van de maaltijd nestelt het zich in moeders schoot, zijn blonde
hoofd rustend tegen haar boezem.

De madonna kan perfect eten met een kleine tussen haar twee armen.

Herhaaldelijk streelt ze de wangen van het jongetje dat moedig tegen
zijn slaap vecht, en waaraan ze af en toe ook een volle vork aanbiedt.
Die vork wordt de ene keer met gretigheid naar binnen gewerkt, en de
andere keer met een pruillip weg gestoten. Huilen doet het kindje niet.

Ondertussen vindt aan deze tafel een geanimeerd gesprek tussen drie
personen plaats. Er wordt gelachen en van elkaars gerechten geproefd.
Het meisje van een jaar of zes etaleert zich als een drukke vertelster,
en vader en moeder nemen soms elkanders hand vast, boven op het
tafelblad.

Tegen de tijd dat het dessert wordt opgediend, is het kind van drie van schoot verhuisd.

Het kereltje heeft zich in de armen van zijn vader ondergebracht en
nadat hij enkele happen van de taart heeft genomen, verliest hij de
strijd tegen de slaap.

Zijn ogen vallen, aanvankelijk nog aarzelend, toe.

Het zaalpersoneel is vertederd. Een aantal andere gasten ook.

Vader en moeder besluiten het diner met een espresso. Het meisje
heeft een kleurboek tevoorschijn getoverd, en hangt met wassen krijtjes
boven haar kunstwerk waarvan ze de evolutie meermaals trots aan haar
ouders toont.

Het kleine jongetje plooit als een foetus in de schoot van de vader.
Hij wordt voorzichtig op zijn bezwete hoofdje gekust. De ademhaling van
de twee mannen lijkt één geworden.

13 april 2011

margotvds — Wed, 13 Apr 2011 06:37:01 +0000

Ikea

DeMorgen_20110413_1.jpg

Als mensen of bedrijven het woord 'marktconform' gebruiken, weet je dat het opletten is geblazen. Ikea noemt de prijs van 2,5 euro voor een steak met friet reglementair en marktconform. Over welk reglement de Zweedse multinational het precies heeft, is niet duidelijk.

Gaat het over het bewijs dat ze voor het vlees, afkomstig van
Belgische koeien, ongeveer 10 euro per kilo hebben betaald? Hebben ze
het over de procedures waarop het biefstukvlees machinaal is bewerkt;
want pletten, verdunnen en inkerven is de enige manier om spierweefsel
van slechte kwaliteit enigszins mals en eetbaar te maken?

Het reglement: slaat dat op de fokmethodes van de beesten, hun
leeftijd, hun levensomstandigheden, de wijze waarop ze werden ontbeend?

Dat ze die procedures van kalf tot biefstuk met friet van 2,50 euro
dan eens op een filmpje zetten, en dat in hun restaurants afspelen.

Of bedoelt Ikea met reglementair dat vlees vlees is? En dat het hun
niet kan schelen of hun klanten hun steak 'saignant' of 'à point'
willen? Is het dit wat ze willen zeggen: dat alles in hun keuken
reglementair bien cuit is, om de simpele reden dat er in de Ikeakeukens
geen chefs werken, maar hardwerkende keukenkrachten die tonnen voedsel
volgens instructies in ovens plaatsen.

U denkt toch niet dat Ikea kookt? Sauzen maakt? Aardappelen schilt?
Vleesballetjes rolt? Taarten bakt? Salade wast? Biefstuk in klontjes
hoeveboter bakt?

Ikea: specialist in doe-het-zelf, maar niet in hun eigen keuken.

Ikea warmt op, de hele dag door. Alles komt kant-en-klaar binnen.
Rechtstreeks van de voedselfabriek. Alles komt daarom ook kapot
gemarineerd binnen: de enige remedie tegen uitdroging.

De steak (150 gram) met friet van Ikea is dus heerlijk marktconform.

Ik weet niet hoe het met u gesteld is, maar een marktconforme biefstuk prikkelt mijn appetijt niet.

Daar heb ik andere adjectieven voor nodig.

Of een rijstpapje met koffie: na een helse tocht door hun winkels smaakt dat tenminste nog een beetje naar troost.