Margot Vanderstraeten Schrijfster - columniste - journaliste

Printemail

Wij leven in een maatschappij waarin we gedoemd zijn om gelukkig te zijn en om, als we niet gelukkig zijn, op zijn minst voor te wenden dat we het zijn. Er rust een dwang op succes. Wie er niet in slaagt om 'in zichzelf te geloven', om zoals Dixie Dansercoer "van elke tegenslag een uitdaging te maken", om met de glimlach door het succesvolle en gezonde leven (werk, relatie, maatschappij) te gaan, draagt zelf de schuld van die 'mislukking', moet zich daarvoor schamen en wordt 'door de gelukkige massa' gediscrimineerd. De ongelukkige mag niet zijn wie hij is. Hij mag niet in het openbaar rouwen. Geen pijn lijden. Niet te lang ziek zijn. Hij mag niet zeggen hoe hij zich voelt. Hij mag vooral het genot van de hedonisten niet bederven.

Deze discriminatie wordt vaak uit onkunde geboren: nog een andere opvallende stijging is die van de burgerlijke onkunde om met leed, verdriet, pijn, kwellingen, aftakeling, armoede en ongeluk om te gaan. Denk aan de automatische uitlating 'hoe gaat het?', waarmee de ene kennis de andere begroet, en aan de daaropvolgende mond vol tanden als het antwoord 'niet goed' is. Denk aan de luxueuze wijk in Wijnegem die het bestond om een petitie te laten rondgaan waarin de bewoners eisten dat de bejaarden uit het nabijgelegen tehuis niet langer het beeld van hun dynamische straten zouden verrimpelen, en hun sjokkende wandelingen dus door andere straten zouden maken. Denk aan de discussie over kennis en vaardigheden in het onderwijs, waarbij het verwerven van abstracte kennis wordt beschouwd als een onplezierige zaak. Wat onplezierig is, draagt niet bij tot geluk. En dient dus schijnbaar vermeden te worden.

Deze gedachte is geen archaïsch pleidooi voor het lijden als levensdoel, noch een lofzang op de cultus van ongeluk en opoffering. Pijn, verdriet en ongeluk maken de mens niet per definitie 'sterker' en 'wijzer'; ze kunnen hem evengoed zwakker, banger en enggeestiger maken. Ook heeft het geen zin om de consumptiemaatschappij, waarin alles te koop is, als enige schuldige aan de schandpaal nagelen: dat is hypocriet en al te simpel. Dat al die mensen die innig geknikt hebben toen de Dalai Lama in het Sportpaleis voor onthechting pleitte, deze week even heftig knikkend met hun volle kar in de overbevolkte rijen van de supermarkt hebben staan aanschuiven, is omdat ze drukdoende jagen op dat holle begrip dat geluk heet, dat voor elke mens een andere invulling kent.

Het is een ongelukkige vergissing te denken of te doen geloven dat geluk in de supermarkt van gevoelens in de aanbieding ligt en, indien niet kant-en-klaar gekocht, dan in elk geval volgens een recept en met de nodige wilskracht bereid kan worden. Dat is wat ik bedoel als ik u, en ook mezelf, een ongelukkig jaar toewens. Ik wens dat alle minder fraaie kanten van het bestaan - en die zijn er veelvuldig - niet langer systematisch onder de mat geschoven hoeven te worden. Ik wens dat alle vormen van zware inspanningen, kwellingen, kwaad en ongeluk, niet langer opgekropt en onderdrukt hoeven te worden omdat de uiting ervan de goede sfeer en het succes zou verpesten. Het lijkt mij dat onze samenleving weer gelukkiger kan worden als alle minder plezierige dingen - die inherent zijn aan elk leven, aan elke mens en aan elke relatie - weer benoemd, besproken en aanvaard mogen worden.

Delen