Margot Vanderstraeten Schrijfster - columniste - journaliste

Printemail

Serge Coopman treft het. Hij beschikt over een combinatie die bij gespecialiseerde wetenschappers zeldzaam is: hij heeft de ernst en de wetenschappelijke vakkennis van een klassiek geschoolde specialist, maar hij is ook in staat die vaktechnische informatie in een aantrekkelijke mensentaal te formuleren. En te illustreren, want de afbeeldingen in Heelhuids maken integraal deel uit van de inhoud van het boek.

Behalve foto's van huidaandoeningen bevat het naslagwerk verschillende zorgvuldig geselecteerde illustraties. De uitvergrote, als grote wormen vretende mee-eters van Wim Delvoye (The Barbarism of the Comedo, videotape) sieren het hoofdstuk over acne. Het werk Gesloten ogen van Jan Cox opent het hoofdstuk ,,Huidkanker''. De wijnpokken van Fred Bervoet horen bij de courante huidinfecties. En om de evolutie van haartransplantatie te illustreren, krijg je drie keer Elton John gepresenteerd. Heelhuids is een intelligent boek, met oog voor esthetica. En cosmetica.

U weet alles over huid. Betekent dat dat het gezicht van een mens voor u geen geheimen meer heeft? Dat u er alles uit af kunt lezen?

Serge Coopman: ,,Alles is natuurlijk veel gezegd. Maar elke huid vertelt een verhaal. Kijk naar Keith Richards. Of naar Marianne Faithfull. Joan Collins. Of naar Michael Jackson, om een extremer voorbeeld te noemen. Hun huid torst een stuk geschiedenis met zich mee.

Maar je hoeft het niet alleen bij beroemdheden te zoeken, hoor. Op een terrasje zitten -- en hopelijk is het binnenkort weer zo ver -- en naar de mensen kijken is een bezigheid die me niet minder genot verschaft. Er valt altijd wat te zien. Het geestelijke leven van de mens tekent zich af op zijn gezicht. Lachrimpels krijg je nu eenmaal van het lachen, fronslijnen van het fronsen.

Uiteraard kun je van iemands gezicht aflezen of hij de zon aanbidt, je kunt raden hoeveel exotische reisjes een gezicht heeft gemaakt en of mensen zonnecrème aanbrengen -- en of het de juiste zonnecrème is. Ook het rook- en het drinkgedrag weerspiegelen zich in de huid. En het lukt ook vrij aardig om uit een gezicht af te leiden of iemand zijn huid de noodzakelijke basisverzorging geeft: een hydraterende crème elke dag, van jongs af. Het is zo dat de waargenomen leeftijd van de huid niet per definitie overeenstemt met de kalenderleeftijd. De een ziet er ouder uit dan hij in werkelijkheid is, de ander flink wat jonger.

En ook: sommige mensen met een, dermatologisch gezien, lamentabele en zwaar getekende huid kunnen toch een innemende uitstraling hebben. Terwijl anderen, met een perfect gaaf huidje, dan weer de uitstraling van een dode forel hebben. Uitstraling heeft niets met huidkwaliteit te maken, maar alles met vitaliteit en charisma. Daar bestaan geen crèmes, zalfjes of pilletjes voor en daar helpen geen plastische ingrepen aan.''

Er zolang mogelijk zo jong mogelijk uitzien, is dat tegenwoordig de meest gehoorde wens in het dermatologenkabinet?

,,Ja en nee. Natuurlijk krijgen we in de eerste plaats te maken met de meest voorkomende huidaandoeningen. De top-drie wordt uitgemaakt door acne, wratten en eczeem.

Je moet weten dat er ruim drieduizend huidaandoeningen bestaan, maar dat maar een twintigtal daarvan tot onze dagelijkse praktijk horen: schimmelinfecties, haaruitval, spataders en netelroos, maar ook psoriasis, jeuk en pigmentvlekken. En geslachtsziekten, natuurlijk.

Wel is de afgelopen jaren de vraag naar het bestrijden van rimpels aanzienlijk toegenomen. Die vraag komt zowel van mannen als van vrouwen. Want ook dat is een opvallende vaststelling: dat mannen beginnen in te zien dat er goed uitzien ook voor hen mooi meegenomen is.

Die evolutie heeft natuurlijk alles met de ontwikkeling van de westerse maatschappij te maken. Ons uiterlijk wordt belangrijker omdat het algemeen welzijn belangrijker wordt. Lifestyle neemt een almaar grotere plaats in. Bovendien is de orde van de maatschappij veranderd. Mensen beginnen vaak twee of drie keer aan een nieuw leven. En een nieuwe start gaat vaak gepaard met een nieuwe look. Ze willen er anders uitzien. Frisser en beter. Dat heeft overigens niet alleen met rimpels te maken, ook pigmentvlekken kunnen als ontsierend worden ervaren. Of couperose: kleine ontsierende bloedvaatjes die de huid een rode kleur geven.

Natuurlijk wijzen ook de media de weg naar de dermatoloog, en dan zowel door de beeldvorming die ze verspreiden als door de informatie die ze verstrekken. Op advertenties staan jonge, gladde en slanke meisjes en jongens. Jong zijn, er jong uitzien is de norm geworden, en dus ook de aspiratie van de consument. Daartegenover staat dat, dankzij diezelfde media, de mens zich ervan bewust is dat de huid een goede verzorging verdient, zeker als de zon ermee gemoeid is.''

De huid krijgt meer aandacht, maar houdt dat ook in dat dermatologen meer aandacht en waardering krijgen?

,,Vroeger werden dermatologen door de geneeskunde niet altijd ernstig genomen. We werden beschouwd als alchemisten, rare vogels die allerlei vreemde zalfjes voorschreven. Maar dat is totaal veranderd. Ik zeg niet dat we nu als helden beschouwd worden, maar we kunnen zeker op een algemene en grote waardering rekenen, van de patiënten en van de medische wereld.

Dermatologen streven overigens geen heldenstatus na. Onze baan is geen jongensdroom: ik ken geen enkele zevenjarige die dermatoloog wil worden. We redden zelden mensenlevens. Behalve als het gaat over kwaadaardige melanomen, een uiterst gevaarlijke vorm van huidkanker, die fataal kan zijn. De huid is weliswaar een levensnoodzakelijk orgaan, maar het is natuurlijk minder vitaal dan bijvoorbeeld het hart.''

Hoe gaat het met onze huid? Draagt de gemiddelde Vlaming er zorg voor?

,,Ja, over het algemeen wel. En opnieuw, de sensibilisering heeft daarin een belangrijke rol gespeeld. Iedereen, of toch bijna iedereen, weet intussen wel dat een overmatige blootstelling aan de zon levenslange schade kan veroorzaken. De overheidscampagne rond het levensbedreigende melanoom heeft ook voor bewustwording gezorgd.

Zonbescherming is natuurlijk niet alles. Een gezonde voeding en een gezonde lichaamsbeweging hebben een positieve uitwerking op onze huid. Terwijl de industriële samenleving waarin we leven, er dan weer een negatieve invloed op heeft. Onze huid heeft flink te lijden onder milieuverontreiniging, maar bijvoorbeeld ook onder airconditioningsystemen en de droogte van centrale verwarming. Of neem nu een intercontinentale vlucht. Niets is dramatischer voor de huid dan urenlang zonder bewegen tussen een hoop mensen in een afgesloten en slecht verluchte ruimte te zitten.

Uiteraard spelen ook inwendige elementen een rol. Aan de capriolen van onze chromosomen ontsnapt voorlopig niemand. De kwaliteit van onze huid en haar verouderingsproces is dus voor een groot stuk bepaald door de genen. En oud worden is ons lot -- en ons drama. Een drama dat zo oud is als de mensheid en waarop de cosmetica-industrie teert. Als je al die mooie woorden zou geloven, als je geloof zou hechten aan al die prachtige reclamegezichten en aan al die zogenaamde inventieve producten, dan moet het je verbazen dat je nog zoveel gerimpelde gezichten langs ziet lopen. Want het is natuurlijk een illusie te denken dat de cosmetica-industrie het verouderingsproces fundamenteel kan beïnvloeden. Het is ook een illusie te denken dat dermatologen en plastisch chirurgen dat kunnen. Een beetje terreinwinst boeken op de almaar tikkende klok, dat is het enige wat we kunnen. Al de rest is gebakken lucht.''

Bedoelt u dat een bad in gemalen druivenpitten of gefermenteerde zeealgen geen zin heeft? Of al die vitaminemaskers? Of een mousse van kaviaar die, uitgesmeerd over het gezicht, tot een merkbare verjonging zou leiden?

,,Precies. Ze zijn volstrekt zinloos. Maar er blijft natuurlijk het mooie principe 'vrijheid, blijheid'. Mensen kopen graag illusies, dat geeft hun een goed gevoel. En alleen al dat gevoel geeft kracht en zelfvertrouwen. En dus werkt het.

Weet je dat er in de Lage Landen alleen al per jaar zo'n 10 miljard uur aan lichaamsverzorging besteed wordt? En weet je dat er in de Verenigde Staten elk jaar meer geld aan schoonheidsproducten en -voorzieningen besteed wordt dan aan onderwijs en sociale zekerheid? Dat stuit een rechtgeaard persoon weleens tegen de borst.

Maar ondertussen blijven de feiten wat ze zijn: onze ijdelheid is een heel belangrijke tak van de economie. En omdat de markt zoveel potentie heeft, is het aanbod van producten en diensten zo groot. Het komt erop aan kritisch te zijn en je goed te informeren. En iedereen hoort te weten dat een echte, diepgaande ingreep op het verouderingsproces voorlopig onmogelijk is.

Kijk, huidveroudering heeft veel met collageen te maken, een vezelachtige stof die essentieel is voor de stevigheid van de huid. In een jonge huid is die stof volop én geordend aanwezig. Naarmate je ouder wordt, neemt niet alleen de hoeveelheid collageen af, maar ook de manier waarop het collageen in onze huid geordend is. De stof degenereert. Er bestaan talloze producten die beweren dat ze de aanmaak van collageen stimuleren. Maar in welke mate? En voor hoe lang?

Kijk naar de rimpelbehandelingen die in veel schoonheidsinstituten worden toegepast: face setting of bio skin setting. Met naaldjes prikt men aan de onderkant van de rimpel, waardoor minuscule wondjes ontstaan. Die wondjes genezen dan. En wat betekent het helen van wonden in dermatologische termen? Niets anders dan dat er collageen wordt aangemaakt. Elke, maar dan ook elke, wonde geneest met de vorming van nieuw collageen. Maar wondjes prikken is nog iets anders dan de ouderdom te lijf gaan. Rimpels en groeven ontstaan doordat de bestanddelen van de lederhuid afnemen, maar ook doordat de onderhuidse vetverdeling van nature wijzigt. Bovendien speelt ook het effect van herhaalde spierbewegingen -- lachen, bijvoorbeeld -- een rol.''

Wat kan een dermatoloog met rimpels aanvangen wat een schoonheidsspecialist niet kan?

,,Je moet het zo zien: in de jungle van de esthetiek kun je je aan twee lianen optrekken: de medische en de cosmetische. Tot de medische sector behoren artsen, zoals dermatologen en plastisch chirurgen. Tot de cosmetische rekenen we de schoonheidsinstituten en beautyfarms. De cosmetische sector schrijft geen geneesmiddelen voor. Met andere woorden: de middelen van de cosmetica veranderen de huid- of haarstructuur niet. Ze verfraaien ze uitwendig en hebben hooguit een oppervlakkige, inwendige invloed. Door vocht in te brengen met behulp van hydraterende producten bijvoorbeeld, of door de huid te reinigen. Dat heeft beslist zijn waarde. De feel-good factor, zeg maar.

Toch is de scheiding tussen de cosmetische en medische pool niet altijd duidelijk. Je hebt schoonheidsinstituten waar allerlei naaldtechnieken worden toegepast, en waar bijvoorbeeld permanente maquillage wordt aangebracht of haarzones definitief worden geëpileerd. Die gang van zaken is vatbaar voor discussie. Een potentiële cliënt moet toch wat voorzichtig zijn in die schemerzone: wat als het mis gaat, hoe zit het bijvoorbeeld met de verzekeringen?

Ook het onderscheid tussen cosmetica en geneesmiddelen is voorbijgestreefd. Vandaar dat men de laatste jaren van cosmeceutica spreekt, geneesmiddelen die cosmetische effecten kunnen opleveren. Zoals bijvoorbeeld vitamine A-zuur. Dat is het enige ingrediënt dat echt rimpelbestrijdend werkt, en dat dus werkelijk celvernieuwing op gang brengt. Maar vitamine A-zuurcrèmes mogen alleen door een arts voorgeschreven worden: het gebruik ervan moet worden gecontroleerd en is pas aanvaardbaar onder bepaalde voorwaarden. Je kunt artsen ook niet vergelijken met schoonheidsspecialisten. Elk zijn werk!

Een arts stelt eerst een deskundige diagnose, en dat heeft elk cosmetisch probleem nodig. Dermatologen en plastisch chirurgen hebben een algemene opleiding als geneesheer en jaren specialisatie achter de rug. Daarom zijn zij bijvoorbeeld ook de aangewezen personen voor schoonheidscorrigerende lasertoepassingen. Die technieken vormen de toekomst in ons vakdomein, en ze horen beslist in medische handen thuis.''

Legt u die toekomst eens uit.

,,De geneeskunde streeft naar doelgerichte oplossingen, het liefst zonder nevenwerkingen. Zo zijn in onze discipline de lasers de belangrijkste vernieuwing van de afgelopen twintig jaar. Het gaat om vernuftige, hoogtechnologische apparaten die je doelgericht kunt inschakelen om bijvoorbeeld sommige pigmentvlekken, wijnvlekken, couperose-aders, storende haargroei of tatoeages weg te werken. Of om een zonbeschadigde huid te behandelen.

Maar ook hier moet ik benadrukken dat het essentieel is dat de cliënt of patiënt zich goed informeert, want ook bij lasers heb je kaf en koren. Er is zelfs een absolute wildgroei, en dat is gevaarlijk. Elke laserbehandeling hoort thuis in een medische praktijk, niet in een beautyfarm en ook niet op een party.

Bovendien zijn sommige laserbehandelingen ingrijpender dan andere. Goede nazorg is dus geen overbodige luxe, maar pure noodzaak. Anderzijds komen er nu beloftevolle, huidvriendelijke -- en peperdure -- lasers op de markt. Zoals de huidverstevigende lasers, die instaan voor een comfortabele behandeling van kraaienpootjes en storende lijnen in de hals. Het enige neveneffect dat die lasers veroorzaken, is wat roodheid tot enkele uren na de behandeling. Maar daarna zie je er opgeknapt uit. Nu, die patiënten vormen natuurlijk niet de hoofdmoot van ons bestand.

Ook voor de mensen met huidziektes en -aandoeningen is er goed nieuws, met nieuwe geneesmiddelen die een impact hebben op het immuunsysteem. Je moet weten dat minstens de helft van alle huidziekten direct of indirect te maken heeft met ons afweersysteem: dat kan in gebreke blijven, haperen of gewoon een afwijkende reactie vertonen. Voor die aandoeningen worden vaak de populaire cortisonegeneesmiddelen voorgeschreven. Wel, die krijgen dus nu gezelschap van een beloftevolle nieuwe familie.''

Er goed en jong uitzien wordt almaar belangrijker. Maar waar ligt de grens tussen een cosmetisch probleem en een dure capriool?

,,Die pertinente vraag zullen we ons, mede door de razendsnel evoluerende technologie, elke dag weer moeten stellen. Zonder de moraalridder uit te hangen, en met een open geest. Het antwoord op de vraag zal ook met de tijd evolueren, samen met onze culturele normen en waarden. Al moeten artsen en patiënten één ding altijd goed voor ogen blijven houden: gezond verstand is heel veel waard.''

Delen