“Toeval is onverdraaglijk”

Vr. 12 Dec. 2014, Pagina 13
Boeken
 

Margot Vanderstraeten blikt in ‘Het vlindereffect’ terug op aanslagen in Mumbai

Vier jaar heeft de Antwerpse schrijfster Margot Vanderstraeten (47) aan haar vierde roman gewerkt. Het vlindereffect speelt tijdens en na de terreuraanslagen in het Indiase Mumbai in 2008. Wat veroorzaakt zo’n trauma bij een Amerikaanse vrouw van middelbare leeftijd?

Een roman over verlies en rouw.

Uw vorige boek  Mise en place  ging nog over Zichen-Zussen-  Bolder. Hoe bent u nu in Mumbai beland?

Margot Vanderstraeten: voor de Canvasreeks India voor Beginners was ik in november 2008 in India.

Ook in Mumbai. Op de dag van de aanslagen hebben we ’s namiddags zelfs een toertje gemaakt door de stad. Ik heb nog voor het hotel gestaan. De volgende ochtend, opnieuw thuis, zet ik de radio aan en hoor dat heel Mumbai in lichterlaaie staat. Een hele rare ervaring. Het had mij ook kunnen overkomen. En tegelijk denken: verdorie, ik ben daar nu niet. Want ik ben ook freelance journaliste. En journalistiek, dat is toch vooral nieuwsgierig zijn. Die aanslagen hebben me niet meer losgelaten.

U bent zelfs teruggereisd.

Ja. Eerst dacht ik voor een krant er iets mee te doen, maar het verhaal werd te groot. Voor mij toch. Ik heb met een heel aantal overlevenden gesproken. Sommige details komen echt van getuigen.

HBVL6122014_Page_2_Image_0001

Over de geur van verbrande lichamen, hoe ze over doden moesten stappen. Ik ben ook teruggegaan naar het hotel, heb er gelogeerd.Het personeel heeft de opdracht er niet over te spreken met de gasten.Tenzij men er uitdrukkelijk om vraagt. Het is een stigma. Men wil die slachtpartij vergeten. Er worden nu weer trouwfeesten gegeven. Dat is de schone schijn, de façade. Alles is weer oké. Mijn hoofdpersonage houdt de schijn op. Zo’n hotel doet dat natuurlijk ook. Maar we hebben allemaal wel die donkere kern.

Terrorisme en fundamentalisme zijn thema’s van onze tijd. Was de actualiteit een motief voor dit boek?

Mij gaat het vooral om de samenhang tussen het grote nieuws en onze persoonlijke levens. Die tien jonge mannen die Mumbai in die drie dagen geterroriseerd hebben, waren van een ander kaliber dan de daders van 9/11. Het waren straatarme analfabeten, geplukt uit Pakistaanse bergdorpen en gedropt in een militair kamp. Waar ze door psychopaten gekneed en gehersenspoeld werden om als martelaar te eindigen.Religie was geen motief. Die ene dader die het overleefd heeft, wist zelfs niets van religie. Die zijn met geld omgekocht, met beloftes.De aanslag was trouwens vroeger gepland. Met een boot zijn ze vanuit Karachi naar Mumbai gevaren.

Twee keer hebben ze dat gedaan.

De eerste keer zijn ze teruggekeerd. Zeeziek, maar vooral uit angst voor die grote lege oceaan. Waren ze niet teruggekeerd, dan was de aanslag eerder gebeurd.En dan zou ik dit boek waarschijnlijk niet geschreven hebben. Zie je, alles hangt samen.

En alles is toeval.

Toeval speelt een belangrijke rol in onze levens. Maar toeval is tegelijk ook onverdraaglijk als concept. Ik denk dat een mens een persoonlijk drama moeilijk kan verwerken als het enkel en alleen toeval is. Mijn hoofdpersonage kan in elk geval niet aanvaarden dat het maar toeval was. Elke mens zoekt betekenis. Heeft ook betekenis nodig.Dat ik net die dag terugvloog van Mumbai naar België, dat is toeval.Maar dat ik nadien weer teruggegaan ben, dat ben ik. Er zijn natuurlijk grote filosofische discussies of vrije wil wel bestaat, maar je best doen in je leven vind ik toch heel belangrijk. Wat is literatuur anders dan betekenis geven? Stel dat ik het eeuwige leven zou hebben, zou ik dan schrijven? Ik denk het niet. Een boek schrijven is een manier van leven geven.

Welke plaats krijgt het vlindereffect binnen uw werk? 

Daarover beslist de lezer, maar voor mij is het een sleutelroman.Ik voel dat ik literair ben gegroeid.Misschien omdat ik ouder word. Wijs worden is wellicht een te groot woord, maar ik sta toch verder dan vijf jaar geleden.

‘Het vlindereffect’, Margot Vanderstraeten, Altlas Contact, 256 blz., 19,99 euro.

 

GVA